
به گزارش روابط عمومی مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران وابسته به جهاددانشگاهی، دکتر علیرضا دولتیاری عضو هیات علمی مرکز در خصوص این دستاورد اظهار داشتند: زعفران، یا همان کلاله گل گیاه زعفران زراعی، از نظر وزنی گرانترین ادویه جهان است. زعفران زراعی یکی از ۲۶۱ گونه جنس زعفران (Crocus L.) در دنیا است. زعفران جنسی مدیترانهای محسوب میشود و آسیای صغیر و شبه جزیره بالکان مراکز اصلی تنوع و گونهزایی این جنس در دنیا هستند.
وی افزود: علاوه بر گونه زعفران زراعی، ۲۳ گونه دیگر از این سرده در ایران وجود دارد که ۱۸ گونه از آنها انحصاری ایران هستند و ۵ گونه دیگر پراکنش محدودی دارند. به عبارت دیگر، این ۵ گونه فقط در ایران و کشورهای همسایه پراکنش دارند. غرب و شمال غرب ایران مسکن بیش از دو سوم گونهها و مراکز اصلی تنوع گونهای این جنس در ایران هستند. همچنین برخی از گونهها مثل زعفران جوقاسم (C. damascenus) بعنوان بنه یا کورم مصرف خوراکی دارند. تقریباً یک سوم گونههای ایرانی جنس زعفران در پاییز گل میدهند و بقیه گونهها در بهار.
دولتیاری بیان کرد: اولین قدم در جهت حفاظت، اصلاح، استفاده دارویی و اقتصادی از ذخایر ژنتیکی، تعیین درست محدودهها و روابط تاکسونومیکی است. برای ترسیم دقیق وضعیت فعلی این جنس در ایران، نیازمند بررسیهای میدانی وسیع و مرور منابع جامع بودیم. در نتیجه، بعد از بیش از ۳۰ روز کار میدانی و همکاری با متخصصان بینالمللی، در قدم اول بازنگری اساسی در وضعیت گیاهشناسی گونههای این جنس در ایران صورت گرفت. در این بازنگری علمی، برای اولین بار کلید شناسایی با استفاده از صفات تشخیصی، شرح گونهها، نقشه پراکنش، تصاویر رنگی، وضعیت حفاظتی و اطلاعات جامعی درباره زیستگاه و زیستشناسی تولیدمثلی همه ۲۴ گونه ایران فراهم شد. به استثنای ۴ گونه با پراکنش وسیع، وضعیت حفاظتی ۱۹ گونه دیگر در معرض خطر انقراض گزارش میشود و نیاز به توجه در برنامههای حفاظتی دارند.
همچنین، جنبههای سیتوژنتیکی، پالینولوژیکی، مولکولی و فیتوشیمیایی این جنس در این مرکز در دست بررسی است و محققان مرکز امیدوارند که نتایج این تحقیقات به روشن شدن روابط تبارشناسی و مکانیسمهای موثر در تکامل این گونهها کمک کند. تولید هیبریدهای بین گونهای با ارزش زینتی از دیگر اهداف اجرای این طرح است. با ادامه روند شکل گرفته، اضافه شدن ایران به عنوان یکی دیگر از مراکز اصلی تنوع و گونهزایی این جنس در دنیا دور از انتظار نیست.
نتایج این پژوهش برای چاپ در مجله بینالمللی Nordic Journal of Botany پذیرفته شده است.